Η ιστορία του Έμπολα, που ξεκίνησε την δεκαετία του ’70, εισάγει συνεχώς τη σφοδρή πραγματικότητα των επικίνδυνων ιών και των παγκόσμιων επιδημιών. Το 1976, ο Ζαν-Ζακ Μουγιέμπε, νεαρός επιδημιολόγος από το Κονγκό, στάλθηκε σε αποστολή για να ερευνήσει μια μυστηριώδη ασθένεια που είχε αναδυθεί κοντά σε μια καθολική ιεραποστολή. Φτάνοντας στο χωριό Γιαμπούκου, αντιμετώπισε την απόλυτη τραγωδία: άνθρωποι πεθαίνουν μαζικά από πυρετό, αιμορραγία και πολυοργανική ανεπάρκεια.
Σύμφωνα με τον Μουγιέμπε, το χωριό έμοιαζε έρημο· όλοι οι εργαζόμενοι στο ιεραποστολικό νοσοκομείο είτε είχαν προσβληθεί από την ασθένεια είτε είχαν πεθάνει. Μόνο μια μητέρα και το παιδί της είχαν απομείνει στο νοσοκομείο. Η κατάσταση έγινε πιο τραγική όταν το παιδί απεβίωσε την ίδια νύχτα.
Την επόμενη ημέρα, πληθώρα χωρικών κατέφτασε στο νοσοκομείο, καθώς είχαν ενημερωθεί ότι ο Μουγιέμπε και ένας άλλος γιατρός είχαν φέρει φάρμακα από την Κινσάσα. Κατά τη διάρκεια της εξέτασης των δείγματων αίματος, παρατήρησε ότι οι παρακέντησεις αιμορραγούσαν υπερβολικά. Χωρίς ειδικά προστατευτικά γάντια, χρησιμοποιώντας μόνο σαπούνι και νερό, προσπάθησε να προστατευτεί από την επικίνδυνη ασθένεια.
Δυστυχώς, παρότι δόθηκαν δείγματα αίματος για ανάλυση σε εργαστήριο στην Αμβέρσα, οι πρώτες βιοψίες είχαν θολούς δείκτες. Ο Πίτερ Πιοτ, εντυπωσιασμένος από ένα νέο ιό που παρατήρησε στο μικροσκόπιο, αποδείχθηκε κλειδί στη μάχη κατά της ασθένειας που τελικά ονομάστηκε Έμπολα, με θνησιμότητα σχεδόν 90% στην περιοχή Γιαμπούκου. Σήμερα, ο Μουγιέμπε, στα 84 του χρόνια, παραμένει στη μάχη κατά της 17ης επιδημίας Έμπολα της καριέρας του.
Η ψυχολογία του ιού και οι αντιδράσεις
Οι ιοί, πέρα από τις ασθένειες που μεταδίδουν, ενεργοποιούν επίσης και τον φόβο. Χώρες όπως οι ΗΠΑ, ο Καναδάς και οι Μπαχάμες έχουν επιβάλει ταξιδιωτικούς περιορισμούς σε άτομα που προέρχονται από τις πληγείσες περιοχές. Ωστόσο, οι ειδικοί εκτιμούν ότι είναι απίθανο ο Έμπολα να προκαλέσει την επόμενη παγκόσμια πανδημία, ωστόσο η τρέχουσα επιδημία στο Κονγκό είναι μια αποκαλυπτική ένδειξη για τις μελλοντικές προκλήσεις. Η στήριξη για τη δημόσια υγεία παγκοσμίως είναι σε κρίση, κάτι που ενδεχομένως δημιουργεί αβεβαιότητα.
«Αυτή η επιδημία φανερώνει τις ρωγμές στο παγκόσμιο σύστημα υγείας», αναφέρει ο Τόμας Μπόλικι, διευθυντής του Τμήματος Δημόσιας Υγείας στο Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων.
Η κατάσταση στη ζώνη κρίσης
Οι νυχτερίδες αποτελούν την κύρια πηγή προσβολής του Έμπολα, με τον ιό να μεταδίδεται στους ανθρώπους μέσω άγριων ζώων. Το τρέχον στέλεχος είναι το Bundibugyo, που έχει εμφανιστεί σε δύο προηγούμενες επιδημίες. Η επιδημία τώρα επικεντρώνεται στην επαρχία Ιτούρι, η οποία πλήττεται από πολέμους και μετακινήσεις πληθυσμού, κάνοντάς την δύσκολη προς παρακολούθηση.
«Η κατάσταση είναι κρίσιμη, με πολλούς ανθρώπους σε κίνηση,» δήλωσε ο Μουγιέμπε, προσθέτοντας ότι πολλές περιοχές ελέγχονται από ένοπλες ομάδες, καθιστώντας δύσκολη την πρόσβαση των υγειονομικών φορέων.
Έλλειψη πόρων και δύσκολες συνθήκες
Με 138 θανάτους και 695 επιβεβαιωμένα κρούσματα στο Κονγκό, οι αριθμοί μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτεροι. Ο Έμπολα μεταδίδεται μέσω επαφής με σωματικά υγρά, όπως αίμα και ιδρώτας, και οι παραδοσιακοί ταφικοί τελετουργικοί συχνά είναι παράγοντες υπερμετάδοσης. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι ο ιός μπορεί να κυκλοφορούσε επί μήνες πριν εντοπιστεί.
«Η επόμενη επιδημία μπορεί να είναι διαφορετική,» αναφέρει η Τρούντι Λανγκ, καθηγήτρια Δημόσιας Υγείας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, προειδοποιώντας για την πιθανότητα αναδυόμενων παθογόνων.
Η απειλή της «Νόσου Χ»
Η παγκόσμια υγειονομική κοινότητα θέτει στο επίκεντρο την ανάγκη χρηματοδότησης και στήριξης. Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ και άλλοι πολιτικοί έχουν μειώσει τη στήριξή τους προς διεθνείς οργανώσεις, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται χρηματοδοτικά κενά. Οι δαπάνες υγείας στη ΛΔ Κονγκό παραμένουν χαμηλές, κάτω από 25 δολάρια ανά κάτοικο ετησίως, πρακτικά αδύναμοι να αντισταθούν σε τέτοιες επιδημίες.
Βελτίωση των εργαλείων – αλλά επαρκούν;
Η πρόοδος στη διάγνωση και θεραπεία έχει βελτιωθεί σε σχέση με το 1976, με περισσότερες σύγχρονες εγκαταστάσεις να επιτρέπουν τη σωστή προσέγγιση. Σύγχρονα εμβόλια και θεραπείες έχουν αναπτυχθεί, περιλαμβάνοντας τον εμβολιασμό δακτυλίδι, που χρησιμοποιείται για την προστασία του ιατρικού προσωπικού.
Οι επιστήμονες παρακολουθούν στενά την πιθανότητα εμφάνισης της επόμενης πανδημίας, με την υποψία ότι θα μπορούσε να είναι μια μετάλλαξη της γρίπης. Ωστόσο, η ελπίδα παραμένει ότι η παγκόσμια κοινότητα θα είναι καλύτερα προετοιμασμένη όταν κληθεί να αντιμετωπίσει την επόμενη πρόκληση.
Πηγή: Financial Times
