Γράφει η Ρεβέκκα Γυφτάκη, Ενδοκρινολόγος-Διαβητολόγος, Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Αθηνών.
Όταν αρχίζει μια συζήτηση σχετικά με την απώλεια βάρους στο ιατρείο, το πρώτο ερώτημα του ασθενή συνήθως είναι:
«Πόσα κιλά πρέπει να χάσω;» Αυτό που περιμένει να ακούσει είναι ένα συγκεκριμένο νούμερο.
Ωστόσο, η απάντηση δεν είναι τόσο εύκολη όσο φαίνεται.
Στον τομέα της ιατρικής, η ιδανική απώλεια βάρους δεν σχετίζεται μόνο με ένα «σκοπό» αριθμό στη ζυγαριά, αλλά συνδέεται άμεσα με τη βελτίωση της υγείας, της καθημερινής λειτουργικότητας και της ποιότητας ζωής. Συχνά, αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία δεν είναι πόσα κιλά χάνουμε, αλλά ποιο βάρος χάνουμε.
Κάθε ασθενής είναι μοναδικός
Είναι καθοριστικό να θυμόμαστε ότι καθένας είναι διαφορετικός. Το φύλο, η ηλικία, η γενετική προδιάθεση, ο μεταβολισμός, οι υπάρχουσες παθήσεις και ο τρόπος ζωής επηρεάζουν όλες την ικανότητα και την κατεύθυνση της απώλειας βάρους. Ως εκ τούτου, δεν υπάρχει «μαγικός αριθμός» που να ταιριάζει σε όλους.
Η σύγχρονη ιατρική δεν στοχεύει μόνο στο «φυσιολογικό βάρος» όπως τεκμηριώνεται από πίνακες, αλλά σε ένα ρεαλιστικό και βιώσιμο βάρος που αναμφίβολα προάγει την υγεία.
Σημασία της απώλειας λίπους, όχι βάρους
Η ζυγαριά μπορεί να δείξει μόνο το συνολικό βάρος και δεν μπορεί να διακρίνει αν αυτό που χάνεται είναι λίπος, μυϊκή μάζα ή υγρά. Για την ιατρική κοινότητα, αυτό που προέχει είναι η απώλεια λιπώδους ιστού, και ιδίως του κοιλιακού λίπους.
Η απώλεια λίπους μπορεί να παρακολουθείται καλύτερα μέσω:
- Μείωσης πόντων, ειδικά στην περιφέρεια της μέσης
- Βελτίωσης της σύστασης σώματος, χωρίς να είναι απαραίτητη η εντυπωσιακή πτώση του βάρους
Είναι συνηθισμένο ένα άτομο να χάνει πόντους και να ενισχύει την υγεία του, ενώ η ζυγαριά δείχνει μικρή ή καμία μεταβολή.
Η περιφέρεια μέσης είναι βασικός δείκτης καρδιοαγγειακού και μεταβολικού κινδύνου. Η συσσώρευση λίπους στην κοιλιά σχετίζεται άμεσα με:
- σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2
- υπέρταση
- dυσλιπιδαιμία
- λιπώδη νόσο του ήπατος
- καρδιοαγγειακές παθήσεις
Γι’ αυτό και η μείωση πόντων είναι ζωτικής σημασίας για την υγεία, και όχι απλώς για αισθητικούς λόγους. Πολλές φορές, η μείωση της περιφέρειας μέσης συνοδεύεται από σημαντική βελτίωση εργαστηριακών δεικτών, ακόμα και με μικρή κατάβαση βάρους.
Απώλεια βάρους, ωφέλιμες συνέπειες
Ένα από τα εντυπωσιακότερα στοιχεία είναι ότι ακόμη και μια μέτρια απώλεια βάρους μπορεί να έχει ουσιαστικά οφέλη.
Η απώλεια μόλις 5–10% του αρχικού σωματικού βάρους μπορεί να επιφέρει:
- Βελτίωση του σακχάρου αίματος
- Μείωση της αρτηριακής πίεσης
- Βελτίωση της χοληστερόλης
- Αποθήκευση λιπώδους ιστού στον ήπαρ
- Καλύτερη αναπνοή και υγιέστερο ύπνο
- Μείωση πόνων στις αρθρώσεις και στη μέση
Για ένα άτομο βάρους 100 κιλών, αυτό μεταφράζεται σε 5–10 κιλά – όχι 30 ή 40. Αυτή η απώλεια δεν συνοδεύεται σπάνια από σημαντική εξαρτημένη μείωση πόντων, που είναι το πιο σημαντικό κέρδος.
Επικίνδυνη η γρήγορη απώλεια
Η γρήγορη απώλεια βάρους είναι ελκυστική, αλλά συνήθως:
- Δεν διατηρείται μακροχρόνια
- Επιφέρει απώλεια μυϊκής μάζας
- Προκαλεί επιβράδυνση του μεταβολισμού
- Είναι πιθανόν να οδηγήσει σε επαναφορά του βάρους
Μέχρι να χάνεται κυρίως υγρό και μύες, η ζυγαριά μπορεί να «πέφτει», ενώ το λίπος – ιδιαίτερα το κοιλιακό – παραμένει. Αυτό εξηγεί γιατί πολλές «θαυματουργές» δίαιτες δεν οδηγούν σε ουσιαστική βελτίωση της υγείας.
Η επιτυχία στην απώλεια βάρους είναι μακροχρόνια
Η ιδανική απώλεια βάρους είναι αυτή που:
- Είναι σταδιακή
- Εξατομικευμένη
- Στοχεύει στη μείωση του λίπους και διατήρηση της μυϊκής μάζας
- Διατηρείται μακροχρόνια
- Συνοδεύεται από βελτίωση δεικτών υγείας
Κατά γενικό κανόνα, ένας ασφαλής και ρεαλιστικός ρυθμός είναι περίπου 0,5–1 κιλό την εβδομάδα, ανάλογα με το άτομο και την προσέγγιση.
Κριτήρια επιτυχίας πέρα από τα κιλά
Όπως προαναφέραμε, η επιτυχία δεν αξιολογείται μόνο με το βάρος. Σημαντικοί δείκτες περιλαμβάνουν επίσης:
- Μείωση της περιφέρειας μέσης
- Βελτίωση των εργαστηριακών εξετάσεων
- Αύξηση της ενέργειας και της αντοχής
- Καλύτερη κινητικότητα
- Ψυχολογική ευεξία
Πολλοί απογοητεύονται όταν «κολλάνε» στα κιλά, ενώ στην πραγματικότητα χάνουν λίπος και κερδίζουν υγεία.
Η παχυσαρκία ως χρόνια νόσος
Η παχυσαρκία, όπως κάθε χρόνια νόσος, δεν αντιμετωπίζεται με βραχυπρόθεσμες λύσεις αλλά απαιτεί μακροχρόνιες στρατηγικές. Ο στόχος δεν είναι η «τέλεια» εικόνα, αλλά ένα βάρος και μια σύνθεση σώματος που:
- Μειώνουν τους κινδύνους για την υγεία
- Είναι συμβατά με την καθημερινότητα
- Μπορούν να διατηρηθούν χωρίς εξάντληση
Εν κατακλείδι, η ιδανική απώλεια βάρους δεν είναι εκείνη που εντυπωσιάζει στη ζυγαριά, αλλά αυτή που μειώνει το λίπος, τους πόντους, και τον καρδιοαγγειακό κίνδυνο και παραμένει μακροχρόνια.
Κάθε κιλό και κάθε πόντος που χάνεται με σωστό τρόπο αποτελεί ένα βήμα προς την καλύτερη υγεία. Κάθε ρεαλιστικός στόχος είναι πιο πολύτιμος από έναν ανέφικτο.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
- Wing, R. R., & Lang, W. (2011). Benefits of modest weight loss in improving cardiovascular risk factors in overweight and obese individuals. Obesity, 19(1), 7–13. https://doi.org/10.1038/oby.2010.147
- Jensen, M. D., Ryan, D. H., Apovian, C. M., Ard, J. D., Comuzzie, A. G., Donato, K. A. Yanovski, S. Z. (2014). 2013 AHA/ACC/TOS guideline for the management of overweight and obesity in adults. Journal of the American College of Cardiology, 63(25), 2985–3023. https://doi.org/10.1016/j.jacc.2013.11.004
- Ross, R., Neeland, I. J., Yamashita, S., Shai, I., Seidell, J., Magni, P., … Després, J.-P. (2020). Waist circumference as a vital sign in clinical practice. Nature Reviews Endocrinology, 16(3), 177–189. https://doi.org/10.1038/s41574-019-0310-7
- Frühbeck, G., Busetto, L., Dicker, D., Yumuk, V., Goossens, G. H., Hebebrand, J., Toplak, H. (2019). The ABCD of obesity: An EASO position statement on a diagnostic term with clinical and scientific implications. Obesity Facts, 12(2), 131–136. https://doi.org/10.1159/000497124
- World Health Organization. (2024). Obesity and overweight. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight
