Ένα σπασμένο φέρετρο που μετέφερε τη σορό ενός πάστορα προς τον τελευταίο του προορισμό έχει αναδειχθεί σε κεντρικό στοιχείο μιας επείγουσας επιδημιολογικής έρευνας. Οι ειδικοί εξετάζουν αν η ταφή αυτού του πάστορα τον Φεβρουάριο ήταν μία από τις πρώτες εστίες υπερμετάδοσης του ιου Έμπολα, που συνέβαλε στην εξάπλωση της νόσου στην περιοχή του Κονγκό.
Καθώς το όχημα έφευγε από το νεκροτομείο της Μπούνια με προορισμό το Μονγκμπουάλου, η θερμοκρασία ανέβαινε και η κατάσταση ήταν ήδη δύσκολη. Η σορός ενός 44χρονου πάστορα είχε τοποθετηθεί σε ένα ξύλινο φέρετρο και στερεώθηκε στο πίσω μέρος ενός παλιού SUV. Γύρω του, συγγενείς, μερικοί από τους οποίους κάθονταν πάνω στο φέρετρο, έκαναν την οδήγηση χρονοβόρα και επικίνδυνη, καθώς οι κακοί χωματόδρομοι της περιοχής Ιτούρι εμφάνιζαν πολλές λακκούβες και βραχώδεις επιφάνειες. Στο τέλος της διαδρομής, το φέρετρο είχε ραγίσει εξαιτίας του βάρους των επιβατών.
Αυτό το επεισόδιο είναι ένα από τα δεδομένα που αναλύουν οι ερευνητές στην αναζήτησή τους για τον «ασθενή μηδέν» της επιδημίας Έμπολα στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό. Σύμφωνα με πληροφορίες από το υπουργείο Υγείας, η μεταφορά του σπασμένου φέρετρου μπορεί να προανήγγειλε ένα από τα πρώτα κρούσματα υπερμετάδοσης: την κηδεία του πάστορα Παλούκου Μακούντι Ντενί, που πραγματοποιήθηκε στις 4 Φεβρουαρίου. Η κυβέρνηση εξετάζει λεπτομερώς αυτή την περίοδο εξαιτίας της σπάνιας μορφής του ιού Bundibugyo, ο οποίος έχει ποσοστά θνησιμότητας που φθάνουν το 30%-50% και δεν διαθέτει ούτε εμβόλιο ούτε θεραπεία.
Μέχρι σήμερα, έχουν καταγραφεί περίπου 635 επιβεβαιωμένα κρούσματα και τουλάχιστον 127 θάνατοι, με τις αρχές να προειδοποιούν ότι ο πραγματικός αριθμός μπορεί να είναι πολύ υψηλότερος από αυτόν. Ένας επιδημιολόγος αναφέρει ότι ο ιός μπορεί να κυκλοφορούσε αθόρυβα για τέσσερις έως έξι μήνες πριν την επίσημη επιβεβαίωση της επιδημίας στις 15 Μαΐου. Απαραίτητη είναι επιπλέον έρευνα για να διαπιστωθεί αν ο πάστορας Μακούντι είχε μολυνθεί, καθώς και για να εντοπιστεί η αρχική πηγή της επιδημίας.
Το Reuters ανάλυσε τα γεγονότα γύρω από την κηδεία του πάστορα, βασιζόμενο σε συνεντεύξεις με γιατρούς, τοπικούς αξιωματούχους και συγγενείς, καθώς και σε ιστορικά έγγραφα. Το σπασμένο φέρετρο αποδείχθηκε μόνο η αρχή της υπόθεσης.
Ο θάνατος του πάστορα και το νέο φέρετρο
Σύμφωνα με το Reuters, κάτοικοι της περιοχής μετέφεραν τη σορό του πάστορα σε νέο φέρετρο λίγο πριν από την κηδεία. Εάν ο Μακούντι είχε μολυνθεί από τον ιό, η αλλαγή φέρετρου ενδέχεται να έχει σοβαρές συνέπειες για τη μετάδοση της ασθένειας, καθώς οι σοροί των θυμάτων του ιού είναι ιδιαίτερα μολυσματικές. Εντός μερικών εβδομάδων, αναφέρθηκαν δεκάδες θάνατοι στην περιοχή. Το σπασμένο φέρετρο, εν τω μεταξύ, καταστράφηκε υπό αμφίβολες συνθήκες, με αποτέλεσμα να αναζωπυρωθούν φήμες περί κατάρας.
Οι γιατροί δήλωσαν ότι ο Μακούντι είχε διαγνωστεί με περιτονίτιδα σε νοσοκομείο της Μπούνια, λίγες μέρες πριν από την κηδεία. Την περίοδο αυτή δεν διεξαγόταν δειγματοληπτικός έλεγχος για Έμπολα, καθώς οι αρχές δεν είχαν ενημερωθεί για την ύπαρξη επιδημίας.
Όπως επεσήμανε ο καθηγητής λοιμωδών νοσημάτων Ντέιβιντ Χέιμαν, η περιτονίτιδα μπορεί να αποτελεί σύμπτωμα σοβαρής λοίμωξης από Έμπολα, αλλά δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί χωρίς εργαστηριακό έλεγχο. Το σπασμένο φέρετρο είχε φτάσει στο Μονγκμπουάλου το απόγευμα της 4ης Φεβρουαρίου. Ήδη, δεκάδες συγγενείς είχαν συγκεντρωθεί στο οικογενειακό συγκρότημα.
Ο Μακούντι, γνωστός και ως Παλούκου, ήταν παλιότερα ένας αναγνωρίσιμος παράγοντας της τοπικής κοινότητας Νάντε και ιδρυτής ενός τοπικού συνεταιρισμού ξυλάνθρακα, όπως ανέφερε ο πατέρας του πάστορα. Σκέφτηκε ότι «Ο πρωτότοκος γιος μου δεν μπορεί να ταφεί σε αυτό το φέρετρο». Οι συγγενείς προχώρησαν γρήγορα στην αγορά ενός νέου φέρετρου και η σορός μεταφέρθηκε εκεί πριν τη δύση του ήλιου. Ακολούθησε η αγρυπνία και η ταφή στο κοιμητήριο.
Η κηδεία και οι θάνατοι που ακολούθησαν
Περισσότεροι από 80 συγγενείς και φίλοι συγκεντρώθηκαν στο κοιμητήριο. Στις επόμενες ημέρες, αρκετά μέλη της κοινότητας άρχισαν να νοσούν. Σύμφωνα με τον δήμαρχο της πόλης, μέσα σε δύο εβδομάδες καταγράφηκαν σχεδόν 50 θάνατοι. Ανάμεσα στα πρώτα θύματα βρίσκονταν και ο αδελφός του πάστορα, που πέθανε στις 16 Φεβρουαρίου. Στη συνέχεια, άλλοι δύο θάνατοι σημειώθηκαν σε μέλη της οικογένειας.
Μια επίσημη αναφορά από τις υγειονομικές αρχές ανέφερε τουλάχιστον 108 θάνατοι στο Μονγκμπουάλου μεταξύ Απριλίου και Μαΐου. Πολλοί από τους ασθενείς εμφάνιζαν πυρετό, έμετο και διάρροια, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις υπήρξε αιμορραγία. Αυτοί οι θάνατοι είναι κεντρικός στόχος της έρευνας για την διαχείριση της επιδημίας, με τον πάστορα Μακούντι να θεωρείται το πρώτο γνωστό κρούσμα.
Στις 9 Ιουνίου, το υπουργείο Υγείας του Κονγκό ανακοίνωσε τουλάχιστον 40 επιβεβαιωμένα θύματα από Έμπολα στο Μονγκμπουάλου, προειδοποιώντας ότι τα επίσημα στοιχεία μπορεί να είναι ελλιπή λόγω του περιορισμένου αριθμού διαγνωστικών τεστ.
Οι φήμες για το καμένο φέρετρο
Καθώς οι θάνατοι αυξάνονταν, οι κάτοικοι της περιοχής άρχισαν να αναζητούν εξηγήσεις. Ορισμένοι εστίασαν στα γεγονότα γύρω από την ταφή του πάστορα Μακούντι. Λίγο μετά την κηδεία, διαδόθηκε φήμη ότι το κατεστραμμένο φέρετρο είχε πεταχτεί στη φωτιά.
Σύμφωνα με τη δήλωση του πατέρα και του θείου του πάστορα, υπεύθυνοι ήταν πιθανόν μια ομάδα μεθυσμένων, αν και δεν υπάρχουν σαφή στοιχεία. Γι’ αυτούς, η καύση του φέρετρου θεωρήθηκε προσβολή προς τους προγόνους. Οι φήμες ενισχύθηκαν όταν, σε άλλη οικογενειακή κηδεία, προκλήθηκε διαμάχη σχετικά με την καύση του φέρετρου, αποτέλεσμα της οποίας ήταν η επέμβαση της αστυνομίας. Στη συνέχεια, διαδόθηκαν φήμες ότι οι θάνατοι οφείλονταν σε κατάρα από τους προγόνους που είχαν εξοργιστεί με τις ταφές.
Αυτές οι φήμες διαδόθηκαν γρήγορα μέσω των social media, με ένα τοπικό μουσικό συγκρότημα να κυκλοφορεί τραγούδι βασισμένο στις φήμες. Ένας στίχος ακούγεται: «Ακούμε ότι ένα φέρετρο περιπλανιέται στο Μονγκμπουάλου, αφήνοντας πίσω του την καταστροφή». Αυτή η τραγουδιστική δημιουργία έγινε δημοφιλής και στο TikTok, με χρήστες να καταγράφουν βίντεο με φέρετρα που φαίνεται να κινούνται μόνα τους.
«Βεβήλωσαν το φέρετρο του γιου μου και κατηγόρησαν εμένα»
Όταν οι ερευνητές έφτασαν στο Μονγκμπουάλου στις αρχές Μαΐου, βρήκαν μία κοινότητα που οι φήμες περί κατάρας είχαν υπονομεύσει την εμπιστοσύνη της στις υγειονομικές αρχές. Οι κατηγορίες και οι επιθέσεις γέννησαν βία, με νέους να επιτίθενται σε ομάδες που συγκέντρωναν πληροφορίες και άγνωστοι να πυρπολούν εγκαταστάσεις απομόνωσης.
Ο πατέρας του πάστορα δήλωσε ότι η οικογένεια του βρέθηκε άδικα στο στόχαστρο.
«Βεβήλωσαν το φέρετρο του γιου μου και μετά κατηγόρησαν εμένα για τους θανάτους που ακολούθησαν», είπε με δάκρυα στα μάτια. «Κι όμως, εγώ είμαι το θύμα. Το φέρετρο του γιου μου ήταν αυτό που βεβηλώθηκε».
Πηγή: Reuters
