Η αυξανόμενη ανησυχία που περιβάλλει την εμπιστοσύνη του κοινού στην επιστήμη έχει απασχολήσει πνευματικούς και κοινωνικούς ηγέτες παγκοσμίως. Αν και υπάρχει μια ευρέως διαδεδομένη πεποίθηση ότι η εμπιστοσύνη έχει υποχωρήσει δραματικά, πρόσφατες έρευνες υποδεικνύουν μια πιο περίπλοκη κατάσταση. Στο πλαίσιο της διεθνούς αξιολόγησης, το επιστημονικό περιοδικό «Nature» καταγράφει ότι οι επιστήμονες διατηρούν ένα αξιοσέβαστο επίπεδο εμπιστοσύνης από τους πολίτες, με συγκεκριμένες ανησυχίες στους πολιτικούς και κοινωνικούς τομείς.
Σε μια ολιστική προσέγγιση, οι διεθνείς έρευνες αποκαλύπτουν ότι η εμπιστοσύνη στην επιστήμη κυμαίνεται σημαντικά από περιοχή σε περιοχή. Μια ξεχωριστή έρευνα στο Ηνωμένο Βασίλειο αποκάλυψε ότι μόλις το 40% των πολιτών θεωρεί τις επιστημονικές πληροφορίες αξιόπιστες. Παράλληλα, οι μελέτες δείχνουν ότι περισσότερο από το 70% των συμμετεχόντων πιστεύει σε τουλάχιστον έναν ψευδή ισχυρισμό.
Πολιτικοί όπως ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, αξιοποίησαν τη διάχυτη δυσπιστία για να δικαιολογήσουν περικοπές στη χρηματοδότηση της έρευνας και να άρουν τις επιστημονικές συστάσεις. Ακόμα και το Βατικανό έχει αναγνωρίσει την ανάγκη για διάλογο, προγραμματίζοντας μια συνάντηση με θέμα την κρίση εμπιστοσύνης στην επιστήμη.
Η εμπιστοσύνη στην επιστήμη: Μύθοι και Πραγματικότητα
Ερευνητές που παρακολουθούν τον τομέα καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι η εμπιστοσύνη δεν έχει φθάσει σε επίπεδα κρίσης, όπως συχνά αναφέρεται. Μελέτη που διεξήχθη το 2022 σε 72.000 άτομα από 68 χώρες και σημειώθηκε την περίοδο 2022-2023 εντόπισε ένα μέσο επίπεδο εμπιστοσύνης 3,6 στα 5, υποδηλώνοντας ότι η αντίληψη για γενικευμένη δυσπιστία δεν ευσταθεί.
Ωστόσο, διαιρούνται οι απόψεις μεταξύ διαφορετικών πολιτικών ομάδων, με τις δημοσκοπήσεις να καταδεικνύουν ότι η εμπιστοσύνη στους επιστήμονες έχει μειωθεί περισσότερο στους ψηφοφόρους του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι υποστηρικτές δεξιών κομμάτων δείχνουν χαμηλότερη εμπιστοσύνη σε σύγκριση με τους αριστερούς ψηφοφόρους.
Σύμφωνα με τον κοινωνιολόγο Γκόρντον Γκοσάτ από το Πανεπιστήμιο του Γουισκόνσιν, η πολιτική πόλωση έχει προσθέσει ένα νέο επίπεδο πολυπλοκότητας, ενώ οι πολίτες αμφισβητούν την επιστημονική συναίνεση σε ζητήματα όπως οι εμβολιασμοί εισάγοντας έτσι αβεβαιότητες, με πιθανή αρνητική επίπτωση στις δημόσιες υγειονομικές πολιτικές.
Κρίση εμπιστοσύνης λόγω πανδημίας
Η εμφάνιση της πανδημίας Covid-19 επιδείνωσε την κατάσταση, επιφέροντας βίαιες αναταραχές στην εμπιστοσύνη προς την επιστημονική κοινότητα. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, απάτες και παραπληροφόρηση οδήγησαν σε σειρά εικασιών γύρω από τα εμβόλια και τις σωτήριες πρακτικές υγιεινής.
Σύμφωνα με τους ερευνητές Νιλς Μέντε και Βικτόρια Κολόνια, ιδρύθηκε μια διεθνής ερευνητική ομάδα, περίπου 240 επιστήμονες, που οδήγησε στην παγκόσμια έρευνα TISP (Trust in Science and Science-Related Populism), η οποία κατέγραψε διαφορετικές διαστάσεις της εμπιστοσύνης στην επιστήμη και διαπίστωσε ότι η εικόνα δεν είναι ενιαία.
Διαφορές σε επίπεδο χωρών
Η πιο αξιοσημείωτη ανακάλυψη ήταν ότι η εμπιστοσύνη στην επιστήμη διαφέρει κατά πολύ από χώρα σε χώρα. Χώρες όπως η Νιγηρία και η Κένυα εμφάνισαν υψηλά επίπεδα εμπιστοσύνης, ενώ η Ρωσία και ορισμένες πρώην σοβιετικές δημοκρατίες παρουσίασαν σημαντική πτώση. Οι Ηνωμένες Πολιτείες υπήρξαν στη μέση της κατάταξης, με την Κίνα να κατατάσσεται παράλληλα.
Η αξιοπιστία των επιστημόνων είναι υψηλή σε πολλές χώρες, με έρευνες να δείχνουν ότι οι επιστήμονες θεωρούνται από τα επαγγέλματα με τη μεγαλύτερη εμπιστοσύνη, φθάνοντας το 76% στο Edelman Trust Institute το 2025.
Προκλήσεις και ρωγμές στην εμπιστοσύνη
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, έρευνες δείχνουν ότι αν και το 84% των ανθρώπων πιστεύει ότι η επιστήμη γενικά είναι αξιόπιστη, το ποσοστό όσων την εμπιστεύονται «πάρα πολύ» έχει μειωθεί δραστικά από 63% το 2020 σε 34% το 2023, αποδεικνύοντας ότι η εμπιστοσύνη βρίσκεται σε κρίση.
Η πολιτική και η διαφθορά
Η πολιτική πόλωση στις Ηνωμένες Πολιτείες έχει δημιουργήσει ένα σημαντικό χάσμα. Οι Ρεπουμπλικάνοι σημειώνουν μείωση από 85% το 2020 σε 65% το 2025, ενώ οι Δημοκρατικοί παραμένουν σταθεροί γύρω από το 90%, δείχνοντας ότι η πολιτική ιδεολογία επηρεάζει την εμπιστοσύνη στην επιστήμη. Ο Τζέιμς Ντράκμαν υποστηρίζει ότι η διάκριση αυτή οφείλεται σε κοινωνικές ομάδες που συγκλίνουν σύμφωνα με τις ιδεολογικές τους πεποιθήσεις.
Διαχείριση της παραπληροφόρησης
Η παραπληροφόρηση αφορά ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της εμπιστοσύνης στην επιστήμη, καθώς οι ψευδείς πεποιθήσεις εξάγονται γρηγορότερα από τις επιστημονικά τεκμηριωμένες πληροφορίες. Οι αλγόριθμοι στα social media επιτείνουν το φαινόμενο αυτό, προβάλλοντας περιεχόμενο που προσελκύει την προσοχή.
Οι εμπειρογνώμονες επισημαίνουν την ανάγκη για βελτίωση της επικοινωνίας μεταξύ των επιστημόνων και του κοινού, με στόχο την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης. Η ενημέρωση για τις αβεβαιότητες που συνοδεύουν την επιστήμη, αλλά και η αναγνώριση ότι η επιστήμη δεν έχει πάντα τις απαντήσεις, μπορεί να ενισχύσει την αξιοπιστία των επιστημονικών πληροφοριών.
Τελικά, όπως καταλήγουν οι ερευνητές, η ανάκτηση της εμπιστοσύνης δεν είναι θέμα παροχής περισσότερων στοιχείων, αλλά σχετίζεται άμεσα με την κοινή αντίληψη ότι η επιστήμη είναι μια διαδικασία που βασίζεται στην αμφισβήτηση και τον έλεγχο.
Πηγή: Nature
