- Η παγκόσμια βιομηχανία ευεξίας ξεπερνά τα 5 τρισεκατομμύρια δολάρια, βασιζόμενη συχνά σε αναχρονιστικές αντιλήψεις του Μεσαίωνα και όχι στην επιστήμη.
- Τα προϊόντα detox και οι χυμοθεραπείες αγνοούν επιδεικτικά τον ρόλο του ήπατος και των νεφρών ως τέλειων μηχανισμών αποτοξίνωσης του οργανισμού.
- Η κρίση εμπιστοσύνης στους θεσμούς υγείας οδηγεί τους καταναλωτές στην αγκαλιά των influencers και των ψευδοεπιστημονικών λύσεων.
Η σύγχρονη ιατρική είναι ο βασικός λόγος που μέσα σε έναν αιώνα η ανθρωπότητα κατάφερε να αυξήσει δραματικά την επιβίωσή της και μάλιστα την καλή ζωή μέχρι την ηλικία των 80 ετών κατά μέσο όρο. Η ιατρική είναι που κατάφερε να αποκωδικοποιήσει το ανθρώπινο γονιδίωμα και να εξαλείψει θανατηφόρες ασθένειες, ενώ τα εμβόλια μείωσαν δραματικά την παιδική θνητότητα. Κι όμως, η παγκόσμια αγορά ευεξίας και εναλλακτικής ιατρικής ανθεί, ξεπερνώντας σε αξία τα 5 τρισεκατομμύρια δολάρια. Όμως πίσω από τις φανταχτερές συσκευασίες και τους influencers δε θα βρούμε κάποια καινοτομία, αλλά την επιστροφή σε ιατρικές αντιλήψεις και πρακτικές του Μεσαίωνα.
Η αναβίωση της θεωρίας των χυμών
Στις δικές μας δοκιμές ανάλυσης της αγοράς, βλέπουμε συνεχώς νέα σκευάσματα που υπόσχονται θαύματα. Η βιομηχανία ευεξίας έχει καταφέρει να πείσει μια μεγάλη μερίδα των ανθρώπων πως το σώμα μας είναι μολυσμένο από τοξίνες και πως πρέπει να το καθαρίσουμε με τα προϊόντα τους. Υποστηρίζουν πως οι φαρμακευτικές είναι η κακή βιομηχανία, ενώ η δική τους είναι η καλή. Η αφήγησή τους είναι όμως μια πιστή αντιγραφή της Γαληνικής Ιατρικής και της μεσαιωνικής Θεωρίας των Τεσσάρων Χυμών, δηλαδή του αίματος, του φλέγματος, της κίτρινης και της μαύρης χολής.
Σήμερα, καθώς η αφαίμαξη είναι μια επώδυνη και επικίνδυνη διαδικασία, οι σύγχρονοι πωλητές μαντζουνιών την αντικατέστησαν με τα detox teas και τις πολύ αυστηρές χυμοθεραπείες. Όμως η επιστήμη έχει πολύ διαφορετική άποψη, αφού τα νεφρά και το συκώτι μας αποτελούν ήδη τον τελειότερο μηχανισμό αποτοξίνωσης που διαθέτει ο ανθρώπινος οργανισμός. Στη μελέτη των Klein & Kiat (2015), που δημοσιεύτηκε στο Journal of Human Nutrition and Dietetics, οι ερευνητές εξέτασαν το σύνολο της διαθέσιμης βιβλιογραφίας και απέδειξαν πως δεν υπάρχει καμία κλινική απόδειξη για τα οφέλη αυτών των προϊόντων, ενώ αντίθετα ελλοχεύουν κίνδυνοι ηλεκτρολυτικών διαταραχών.
Επιστημονικοφανής γλώσσα και Galileo Gambit
Είναι εντυπωσιακό το ότι η ψευδοεπιστήμη έχει καταφέρει να πείσει ακόμα και το μορφωμένο κοινό δανειζόμενη όρους από τα δίκτυα και την τεχνολογία. Ο καθηγητής Δικαίου Υγείας και Πολιτικής Timothy Caulfield (University of Alberta), συγγραφέας του «Is Gwyneth Paltrow Wrong About Everything?», περιγράφει το φαινόμενο της επιστημονικοφανούς γλώσσας. Οι εταιρείες ευεξίας ιδιοποιούνται αυθεντικούς επιστημονικούς όρους όπως κυτταρική αναγέννηση, μικροβίωμα ή οξειδωτικό στρες, αποσυνδέοντάς τους από το πλαίσιό τους για να πουλήσουν αέρα.
Όταν η επιστημονική κοινότητα καταρρίπτει αυτούς τους ισχυρισμούς, η βιομηχανία καταφεύγει στο λογικό σφάλμα Galileo Gambit. Υποστηρίζουν δηλαδή πως όπως η εκκλησία κυνήγησε τον Γαλιλαίο, έτσι και το κατεστημένο της ιατρικής πολεμά την εναλλακτική ευεξία επειδή φοβάται τα μυστικά της. Η αλήθεια είναι πως η επιστήμη δεν βασίζεται στον δογματισμό αλλά σε επαληθεύσιμα δεδομένα που μπορεί ο καθένας να ελέγξει.
Η κρίση εμπιστοσύνης και οι influencers
Η απομάκρυνση από την επιστήμη δεν βασίζεται μόνο στην άγνοια, αλλά σε μια βαθιά κρίση εμπιστοσύνης στους θεσμούς. Η πανδημία COVID-19 και η προβληματική διαχείρισή της άφησαν ανεξίτηλα σημάδια. Την ίδια στιγμή, οι δημόσιες δομές υγείας υποστελεχώνονται και η περίθαλψη συνοδεύεται από υπέρογκο κόστος και τεράστιες λίστες αναμονής. Σε αυτό το κενό, οι influencers και οι coaches της ευεξίας προσφέρουν απλές, καθησυχαστικές απαντήσεις σε σύνθετα προβλήματα, εκμεταλλευόμενοι την ανθρώπινη κούραση.
Ενώ η σύγχρονη επιστήμη βασίζεται σε τυφλές κλινικές δοκιμές, peer review και διαρκή αναθεώρηση, η βιομηχανία εναλλακτικής ευεξίας βασίζεται αποκλειστικά σε προσωπικές μαρτυρίες και στο φαινόμενο Placebo. Δεν υπάρχει καμία μελέτη ασφάλειας για τα μακροχρόνια αποτελέσματα των σκευασμάτων τους.
Η άποψή μας στο TechNoid
Προφανώς η ευεξία από την ποιοτική διατροφή και την άσκηση είναι κάτι τεκμηριωμένο και θεμιτό. Όταν όμως η ευεξία μετατρέπεται σε εμπόρευμα φόβου και άρνησης της ιατρικής επιστήμης, το πρόβλημα γίνεται επικίνδυνο για τη δημόσια υγεία. Για να διορθωθεί το ρήγμα που άφησε η περίοδος της πανδημίας, η επιστημονική κοινότητα οφείλει να επικοινωνεί με απόλυτη διαφάνεια και οι κυβερνήσεις να επενδύσουν έμπρακτα στα δημόσια συστήματα υγείας. Οι γιατροί υπάρχουν και είναι εξαιρετικοί, αλλά χρειάζονται τα κατάλληλα εργαλεία. Δεν μπορούμε να κρίνουμε έναν ολόκληρο κλάδο που σώζει εκατομμύρια ζωές από πολιτικές αστοχίες μιας κρίσης. Το βασικότερο όλων παραμένει απλό: δεν εμπιστεύεσαι την υγεία σου σε ανίδεους πωλητές ονείρων. Είναι σαν να πηγαίνεις το αυτοκίνητό σου στον ανθοπώλη για να σου φτιάξει τα φρένα, μια τακτική που απλά δεν έχει καλή κατάληξη.
Συχνές Ερωτήσεις για την Ευεξία και τη Σύγχρονη Ιατρική
Λειτουργούν πράγματι τα προϊόντα αποτοξίνωσης (detox);
Όχι, δεν υπάρχει καμία κλινική απόδειξη ότι τα προϊόντα αυτά απομακρύνουν τοξίνες, καθώς το ανθρώπινο σώμα διαθέτει ήδη τα νεφρά και το συκώτι για αυτή τη δουλειά.
Τι είναι το φαινόμενο Galileo Gambit στην ψευδοεπιστήμη;
Είναι ο λανθασμένος ισχυρισμός ότι επειδή η επιστήμη απορρίπτει μια εναλλακτική θεωρία, αυτό συμβαίνει επειδή η τελευταία είναι αληθής και το κατεστημένο την πολεμά.
Γιατί στρέφεται ο κόσμος σε influencers για θέματα υγείας;
Η απογοήτευση από το κόστος και τις καθυστερήσεις στα συστήματα υγείας, σε συνδυασμό με την κρίση εμπιστοσύνης, ωθεί τους πολίτες σε εύκολες και απλουστευμένες απαντήσεις.
Είναι οι εναλλακτικές θεραπείες ασφαλείς;
Τα περισσότερα σκευάσματα ευεξίας δεν περνούν από αυστηρές τυφλές κλινικές δοκιμές, γεγονός που εγκυμονεί κινδύνους για διατροφικές ελλείψεις και παρενέργειες.
Ποια είναι η διαφορά μεθοδολογίας μεταξύ επιστήμης και ευεξίας;
Η επιστήμη βασίζεται σε δεδομένα, peer review και κλινικές δοκιμές, ενώ η βιομηχανία ευεξίας βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά σε προσωπικές μαρτυρίες και το φαινόμενο Placebo.
