Ο Bryan Johnson κλωνοποιεί τον εαυτό του για να σταματήσει τη γήρανση

Ο Bryan Johnson, ο αμερικανός biohacker γνωστός για τις ακραίες πρακτικές αντιγήρανσης, κάνει και πάλι κεφαλές στη βιοτεχνολογία. Αυτή τη φορά ισχυρίζεται ότι δημιούργησε έναν κυτταρικό κλώνο του εαυτού του σε μορφή νεογέννητου που αναπτύσσεται σε τρυβλίο Petri. Σκοπός του; Να δοκιμάζει θεραπείες, να καλλιεργεί συμβατά όργανα και να δημιουργεί νεότερα κύτταρα για το δικό του σώμα — όλα αυτά προς αντιστροφή της γήρανσης και τη θεραπεία μιας αυτοάνοσης νόσου με την οποία έχει διαγνωστεί.

Πώς λειτουργεί η τεχνολογία που έχει χρησιμοποιήσει

Ο Johnson στηρίζεται στην τεχνολογία των επαγόμενων πολυδύναμων βλαστοκυττάρων (iPSC) — ένα σημαντικό επίτευγμα που αναπτύχθηκε τη δεκαετία του 2000 από τον Ιάπωνα επιστήμονα Shinya Yamanaka. Το βασικό πρίν; κύτταρα από το αίμα ή άλλα ιστικά δείγματα επαναπρογραμματίζονται στο εργαστήριο ώστε να συμπεριφέρονται όπως τα εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα.

Αυτό σημαίνει ότι τα κύτταρα επιστρέφουν σε μια πολύ νεότερη “κατάσταση” και αποκτούν την ικανότητα να διαφοροποιηθούν σε σχεδόν οποιονδήποτε τύπο κυττάρου ή ιστού — νευρικό, μυϊκό, καρδιακό, ηπατικό κ.λπ. Η τεχνολογία αυτή δεν είναι νέα ούτε σχεδόν επιστημονική φαντασία: κάθε χρόνο ερευνητές σε παγκόσμιο επίπεδο δημοσιεύουν εκατοντάδες μελέτες με iPSC κύτταρα για τη δοκιμή φαρμάκων και την κατανόηση ασθενειών.

Στη δική του περίπτωση, ο Johnson ανέφερε ότι το “Baby-Bryan” είναι ένας κυτταρικός κλώνος που αναπτύσσεται προς το παρόν σε τρυβλίο Petri — δηλαδή σε ένα ρηχό δοχείο εργαστηρίου, όχι σε έναν ζωντανό οργανισμό. Αυτό σημαίνει ότι δεν πρόκειται για κλωνοποίηση με αναπαραγωγική σκοπό — κάτι που θα ήταν παράνομο σε πολλές χώρες — αλλά για καλλιέργεια κυττάρων σε περιβάλλον εργαστηρίου.

Ποιες είναι οι πρακτικές του στόχοι

Σύμφωνα με τη δημόσια δήλωσή του, ο Johnson θέλει να χρησιμοποιήσει αυτό το κυτταρικό υλικό για τρεις κύριους λόγους:

• Δοκιμή νέων θεραπειών: αντί να δοκιμάζει φάρμακα και θεραπείες στον εαυτό του ή σε άλλα άτομα, μπορεί να τα δοκιμάσει πρώτα στα iPSC κύτταρά του, που είναι γενετικά πανομοιότυπα με τον δικό του οργανισμό. Δεν υπάρχει κίνδυνος απόρριψης ή ανεπιθύμητων ανταγωνιστικών αντιδράσεων.
• Καλλιέργεια συμβατών οργάνων: αν τα iPSC κύτταρα διαφοροποιηθούν σε κυψέλες του ήπατος, της καρδιάς ή ενός νεφρού, θα ήταν γενετικά ταυτόσημα με τον Johnson. Αυτό λύνει το πρόβλημα της απόρριψης μεταμοσχεύσεων — ένα δεδομένο που σκοτώνει χιλιάδες ασθενείς κάθε χρόνο.
• Εγχύσεις νεότερων κυττάρων: ο Johnson πιστεύει ότι αν εγχύσει νεότερα κύτταρα στον οργανισμό του, μπορεί να αντιστρέψει τη γήρανση — σε συνδυασμό με άλλες πρακτικές που ακολουθεί εδώ και χρόνια.

Γιατί η ανακοίνωση δημιούργησε χάος

Ο Johnson δεν έκρυψε την απόλυτη φύση της δήλωσης και της ιδέας. Παραδέχθηκε ότι για πολλούς ακούγεται σαν δυστοπικό σενάριο, αλλά ισχυρίστηκε ότι αυτό είναι το αναπόφευκτο μέλλον της ιατρικής. Ωστόσο, οι αντιδράσεις ήταν διμερείς:

Οι υποστηρικτές βλέπουν την κίνηση ως πραγματικά καινοτόμη. Η ιδέα της προσωπικής, γενετικά προσαρμοσμένης ιατρικής είναι κάτι που ερευνητές και δημόσιοι οργανισμοί εργάζονται για να πραγματοποιήσουν. Αν μια iPSC παραγωγή μπορεί να γίνει αρκετά φθηνή και γρήγορη, θα μπορούσε να αλλάξει τη ζωή χιλιάδων ασθενών με σωματικές ασθένειες.

Οι κριτικοί υποστηρίζουν ότι αυτό αντιπροσωπεύει την αποκορύφωση της αχυράντουρας του biohacking και την εμμονή του φόβου του θανάτου. Επιπλέον, ανησυχούν για την εθική διάσταση: αν κάποιος μπορεί να δημιουργήσει κυτταρικούς κλώνους, τι αποτρέπει κάποιον από το να δημιουργήσει ένα ολόκληρο κλωνοποιημένο όργανο σε προβολή και να ασχληθεί με διαφορές κάθε άλλης τάξης;

Η αυτοάνοση νόσος που τον οδήγησε εδώ

Λίγες εβδομάδες πριν από την ανακοίνωση του κλώνου, ο Johnson αποκάλυψε ότι έχει διαγνωστεί με μια ανίατη αυτοάνοση νόσο: το ανοσοποιητικό του σύστημα επιτίθεται στα υγιή κύτταρα του στομάχου του. Η κατάσταση είναι κλινικά σοβαρή και, σύμφωνα με τη σημερινή ιατρική πρακτική, δεν υπάρχει θεραπεία.

Αυτό τον οδήγησε να δηλώσει ότι σε συνδυασμό με τεχνητή νοημοσύνη, πολυωμικές τεχνολογίες (multiomics) και προσαρμοσμένο DNA, καμία πάθηση δεν θα πρέπει να θεωρείται δεδομένα ανίατη. Δηλαδή, ο Johnson χρησιμοποιεί την ανακοίνωση του κλώνου ως ένα παράδειγμα του πώς θα μπορούσε να προσεγγίσει τη δική του θεραπεία.

Τα πρακτικά και ηθικά ερωτήματα που παραμένουν

Ενώ η τεχνολογία iPSC είναι πραγματική και χρησιμοποιούμενη, υπάρχουν σημαντικές διαφορές ανάμεσα σε αυτό που ο Johnson λέει ότι κάνει και αυτό που είναι πραγματικά εφικτό σήμερα:

• Καλλιέργεια ολόκληρων οργάνων είναι ακόμα πολύ δύσκολη. Ενώ οι επιστήμονες έχουν δημιουργήσει “μίνι-όργανα” ή “organoids” σε εργαστήρια, ένα πλήρως λειτουργικό ήπαρ ή νεφρό δημιουργημένο από iPSC κύτταρα μπορεί να χρειάζεται ακόμα δεκαετίες.
• Η ασφάλεια παραμένει αβέβαιη. Δεν υπάρχει εγγύηση ότι τα δημιουργηθέντα κύτταρα δεν θα αποκτήσουν καρκινικές μεταλλάξεις ή δεν θα συμπεριφερθούν απρόσμενα μόλις εγχυθούν σε ένα ζωντανό σώμα.
• Το κόστος είναι αστρονομικό για τη μέση οικογένεια. Δεν είναι σαφές αν ο Johnson είναι πραγματικά έτοιμος να δημοσιοποιήσει τις διαδικασίες και τις λεπτομέρειες της κατασκευής του κλώνου, ή αν απλώς κάνει μια δημόσια δήλωση για προσοχή.

Η άποψή μας στο TechNoid

Αν ο “κλώνος” του Johnson περιορίζεται σήμερα σε iPSC κύτταρα και δεν συνεχίζει σε ένα ολόκληρο ανθρώπινο οργανάκι, δεν υπάρχει κάποιο ηθικό κατώφλι που έχει παραβιαθεί. Αντίθετα, η προσωπική ιατρική — όπου ο ίδιος ο ασθενής είναι πηγή για τη δική του θεραπεία — είναι μια πολύ λογική και ίσως απαραίτητη εξέλιξη της βιοϊατρικής.

Ωστόσο, υπάρχει ένα μεγάλο “αλλά”: ο Bryan Johnson είναι κατ’ εξοχήν ένας δημόσια ατίθασος ατόμων που χρησιμοποιεί το δικό του σώμα ως δοκιμαστήριο και κατά συνέπεια ως σκηνή για δημοσιότητα. Η ανακοίνωσή του του iPSC κλώνου, μολονότι τεχνικά εύλογη, έρχεται σε μια σειρά ακραίων παρεμβάσεων που έχουν δυσμορφώσει την όψη του δραματικά και έχουν δημιουργήσει εικόνες που μοιάζουν περισσότερο με κοσμητική τραγωδία παρά με επιστημονική επιτυχία.

Η γραμμή ανάμεσα σε θεμιτή ιατρική έρευνα και θεατρικό υπερθέαμα είναι λεπτή. Αν ο Johnson ήταν ήσυχος ερευνητής που δούλευε σε μια ιατρική σχολή, θα λέγαμε ότι κάνει εξαιρετικό έργο. Επειδή όμως είναι δημόσια προσωπικότητα που κάνει τις ανακοινώσεις σε tweet, υπάρχει λόγος να είμαστε επιφυλακτικοί — όχι για τα δεδομένα της τεχνολογίας, αλλά για τις πραγματικές της προθέσεις και τα πραγματικά της αποτελέσματα.