Η NASA έδωσε στη δημοσιότητα εικόνες υψηλής ανάλυσης από έναν νέο κρατήρα 18 μέτρων στη Σελήνη. Η κοιλότητα δημιουργήθηκε από την ανεξέλεγκτη συντριβή ενός ανώτερου ορόφου πυραύλου Falcon 9 της SpaceX. Το συμβάν φωτίζει το διογκούμενο πρόβλημα των διαστημικών σκουπιδιών εκτός γήινης τροχιάς. Παράλληλα, προσφέρει σπάνια γεωλογικά δεδομένα για τη συμπεριφορά του σεληνιακού εδάφους.
- Το δεύτερο στάδιο του Falcon 9 (βάρους 4 τόνων) προσέκρουσε στη σεληνιακή επιφάνεια με ταχύτητα άνω των 9.000 χλμ/ώρα.
- Το σκάφος Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) πραγματοποίησε στοχευμένο ελιγμό έξι ημερών για να εντοπίσει και να φωτογραφίσει το ρήγμα.
- Η πρόσκρουση αποκαλύπτει την παντελή έλλειψη διεθνών κανόνων απόσυρσης πυραυλικών τμημάτων σε τροχιές πέρα από τη Γη.
Η φυσική πίσω από τη συντριβή
Στη Γη, τα ανώτερα στάδια των πυραύλων συνήθως επιβραδύνονται και καταστρέφονται στην ατμόσφαιρα. Στη Σελήνη, η πλήρης απουσία ατμόσφαιρας σημαίνει μηδενική αντίσταση.
Το άδειο κέλυφος του Falcon 9, κατασκευασμένο από κράμα αλουμινίου-λιθίου, ταξίδευε με κινητική ενέργεια ισοδύναμη με πολλούς τόνους TNT. Η πρόσκρουση με ταχύτητα περίπου 2,6 χιλιομέτρων το δευτερόλεπτο εξάχνωσε άμεσα το μεταλλικό σώμα. Το αποτέλεσμα ήταν ένα απότομο ωστικό κύμα στο συμπαγές σεληνιακό υπέδαφος.
Όταν παρακολουθείς αποστολές όπως το Starlink direct to cell, βλέπεις δορυφόρους σε αυστηρά ελεγχόμενη χαμηλή τροχιά. Στις αποστολές βαθύ διαστήματος, όμως, τα πράγματα είναι εντελώς διαφορετικά.
Πώς το LRO εντόπισε τον κρατήρα
Ο εντοπισμός ενός αντικειμένου 18 μέτρων σε μια έκταση 38 εκατομμυρίων τετραγωνικών χιλιομέτρων απαίτησε χειρουργική ακρίβεια. Οι μηχανικοί της NASA υπολόγισαν το διάνυσμα πρόσκρουσης βάσει επίγειων τηλεσκοπικών μετρήσεων από την αποστολή Blue Ghost 1 της Firefly Aerospace.
Το σκάφος Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) κινείται σε πολική τροχιά κάθε δύο ώρες. Η κάμερα LROC (Narrow Angle Camera) έχει εξαιρετικά στενό οπτικό πεδίο. Οι χειριστές χρειάστηκε να αλλάξουν την κλίση ολόκληρου του διαστημοπλοίου κατά μερικές μοίρες ώστε να σημαδέψει ακριβώς το σημείο μηδέν.
Η διαδικασία ευθυγράμμισης διήρκεσε σχεδόν μία εβδομάδα. Οι τελικές εικόνες επιβεβαίωσαν έναν ασύμμετρο κρατήρα με διασκορπισμένα αναβλήματα (ejecta rays), αποκαλύπτοντας τη γωνία με την οποία έπεσε ο πύραυλος.
Διαστημικά απόβλητα σε τροχιά cislunar
Στη χαμηλή γήινη τροχιά (LEO), ρυθμιστικές αρχές όπως η FCC επιβάλλουν αυστηρούς κανόνες απόσυρσης εντός 5 ετών. Στον χώρο μεταξύ Γης και Σελήνης (cislunar space), δεν υπάρχει κανένα απολύτως νομικό πλαίσιο.
Τα ανώτερα στάδια που στέλνουν σεληνακάτους αφήνονται συνήθως στην τύχη τους. Οι χαοτικές βαρυτικές έλξεις της Γης, της Σελήνης και του Ήλιου καθιστούν την τροχιά τους απρόβλεπτη σε βάθος μηνών. Μπορείς να καταλάβεις το μέγεθος του ρίσκου αν σκεφτείς ότι μελλοντικές επανδρωμένες βάσεις του προγράμματος Artemis μπορεί να βρεθούν στην πορεία τέτοιων ανεξέλεγκτων συντριμμιών.
| Αντικείμενο Πρόσκρουσης | Εκτιμώμενη Μάζα | Διάμετρος Κρατήρα | Ταχύτητα Πρόσκρουσης |
|---|---|---|---|
| Falcon 9 Upper Stage (SpaceX) | ~4 τόνοι | ~18 μέτρα | ~2,6 km/s |
| Apollo 13 S-IVB Booster (NASA) | ~14 τόνοι | ~41 μέτρα | ~2,5 km/s |
| Μυστηριώδης Πύραυλος (2022) | ~4 τόνοι | ~29 μέτρα (διπλός) | ~2,7 km/s |
Επιστημονική εκμετάλλευση του ρεγόλιθου
Παρότι το συμβάν ήταν ατύχημα, οι πλανητικοί γεωλόγοι το αντιμετωπίζουν ως δωρεάν πείραμα. Οι φυσικές προσκρούσεις μετεωριτών συμβαίνουν χωρίς προειδοποίηση και σπάνια γνωρίζουμε την ακριβή μάζα ή γωνία του αντικειμένου.
Εδώ, τα δεδομένα είναι απόλυτα μετρήσιμα. Η ανασκαφή του υπεδάφους έφερε στην επιφάνεια βαθύτερα στρώματα σεληνιακού ρεγόλιθου που δεν έχουν αλλοιωθεί από την ηλιακή ακτινοβολία. Αναλύοντας τη φασματική ανάκλαση της σκόνης γύρω από τον κρατήρα, οι επιστήμονες διαπιστώνουν την πυκνότητα και την περιεκτικότητα σε ορυκτά της συγκεκριμένης περιοχής.
Αντίστοιχα δεδομένα είχαν συλλεχθεί κατά το πρόγραμμα Apollo, όταν η NASA έριχνε σκόπιμα τα στάδια S-IVB για να βαθμονομήσει τους σεισμογράφους που άφηναν οι αστροναύτες.
Η άποψή μας στο TechNoid
Η SpaceX άλλαξε τη σύγχρονη αεροδιαστημική βιομηχανία κάνοντας το πρώτο στάδιο του Falcon 9 πλήρως επαναχρησιμοποιήσιμο. Το δεύτερο στάδιο, ωστόσο, παραμένει ένα αναλώσιμο κομμάτι μετάλλου 4 τόνων που συχνά εγκαταλείπεται στην τύχη του.
Το να βαφτίζουμε εκ των υστέρων μια ανεξέλεγκτη συντριβή ως «ευκαιρία επιστημονικής έρευνας» είναι τουλάχιστον βολικό. Όταν εκτοξεύεις εμπορικά φορτία, οφείλεις να διατηρείς καύσιμα για ελεγχόμενη απόρριψη (heliocentric disposal) και όχι να μετατρέπεις τη Σελήνη σε διαστημικό κάδο απορριμμάτων. Αν δεν μπουν άμεσα κανόνες και πρόστιμα στις ιδιωτικές εταιρείες, η σεληνιακή υποδομή που ετοιμάζουμε για την επόμενη δεκαετία θα κινδυνεύει από τα ίδια μας τα σκουπίδια.
Συχνές Ερωτήσεις για την Πρόσκρουση Falcon 9 στη Σελήνη
Υπήρξε κίνδυνος για τη Γη από τη συντριβή;
Όχι, ο πύραυλος βρισκόταν σε τροχιά διαφυγής προς το βαρυτικό πεδίο της Σελήνης και δεν υπήρχε πιθανότητα επανεισόδου στη Γη.
Γιατί η SpaceX δεν απέτρεψε την πρόσκρουση;
Το ανώτερο στάδιο δεν διέθετε επαρκή υπολειπόμενα καύσιμα ούτε δυνατότητα επανεκκίνησης του κινητήρα Merlin Vacuum μετά την ολοκλήρωση της αρχικής αποστολής.
Πόσο συχνά πέφτουν ανθρώπινα κατασκευάσματα στη Σελήνη;
Σχετικά σπάνια. Οι περισσότερες συντριβές ήταν σκόπιμες (όπως τα στάδια Apollo) ή αποτέλεσμα αποτυχημένων αποπειρών προσελήνωσης (όπως τα landers Beresheet και Luna-25).
Τι είναι ο σεληνιακός ρεγόλιθος;
Είναι το λεπτόκοκκο στρώμα σκόνης και θρυμματισμένων πετρωμάτων που καλύπτει την επιφάνεια της Σελήνης, προϊόν συνεχών μικρομετεωριτικών βομβαρδισμών επί δισεκατομμύρια χρόνια.
Μπορεί να φανεί ο νέος κρατήρας με ερασιτεχνικό τηλεσκόπιο;
Όχι, μια διάμετρος 18 μέτρων είναι πολύ μικρή για επίγεια οπτικά τηλεσκόπια. Μόνο δορυφόροι σε χαμηλή τροχιά γύρω από τη Σελήνη, όπως το LRO, μπορούν να τον διακρίνουν.
