Τα ηφαίστεια της Χαβάης είναι κάτι περισσότερο από απλές γεωλογικές σχηματισμούς. Σύμφωνα με νέα ερευνητικά δεδομένα, η ανεξήγητη θέρμανση του μανδύα της Γης κάτω από τα νησιά μπορεί να εξηγήσει γιατί κάποια από αυτά έγιναν τόσο μεγάλα και ενεργά. Η ανακάλυψη αυτή ανατρέπει αυτό που πίστευαν οι γεωλόγοι για δεκαετίες.
- Το hotspot της Χαβάης δημιουργεί ίχνος ηφαιστείων 3500 χιλιομέτρων καθώς η πλάκα του Ειρηνικού κινείται αργά προς τα δυτικά
- Ο μανδύας κάτω από αυτά τα ηφαίστεια δεν ψύχθηκε όπως περίμεναν οι επιστήμονες, αλλά αντίθετα θερμάνθηκε στη διάρκεια του χρόνου
- Δύο υπερτάσεις θερμότητας (plumes) μπορούν να εξηγήσουν το μεγαλύτερο μέγεθος των νησιών και την συνεχή ηφαιστειακή δραστηριότητα
Το ίχνος των εξαιρετικών ηφαιστείων
Αν κοιτάξεις χάρτη του Ειρηνικού Ωκεανού θα δεις κάτι εντυπωσιακό: μια γραμμή νησιών που τεντώνεται 3.500 χιλιόμετρα. Αυτό δεν είναι τυχαίο. Κάθε ένα από αυτά τα νησιά ήταν ποτέ το επίκεντρο ενός τρομερού ηφαιστείου. Καθώς η πλάκα του Ειρηνικού κινείται προς τα δυτικά (με ταχύτητα περίπου 7 εκατοστών το χρόνο), διέρχεται πάνω από ένα σταθερό σημείο στον μανδύα της Γης — το λεγόμενο hotspot.
Σκέψου το σαν μια λάμπα που καίει τη γλυκοτσίγαρη. Η γλυκοτσίγαρη (η πλάκα) κινείται πάνω από τη φλόγα (το hotspot), άφνοντας πίσω της ένα σημάδι καμένων θέσεων. Η Χαβάη είναι το τελευταίο νησί αυτής της γραμμής — ακόμη καίγεται. Το Kīlauea, ένα από τα πιο ενεργά ηφαίστεια του κόσμου, βρίσκεται εδώ και συνεχίζει να εκρήγνυται.
Τι περίμεναν (αλλά δεν συνέβη)
Εδώ αρχίζει το παζλ. Ένα hotspot δεν θα έπρεπε να είναι στα ίδια επίπεδα ενέργειας και θερμοκρασίας για εκατομμύρια χρόνια. Οι γεωλόγοι πίστευαν ότι καθώς ο κόσμος γερνάει και ο μανδύας κρυώνει, τα ηφαίστεια θα έπρεπε να μικρύνουν και να αποδυναμώνονται. Αυτό συμβαίνει στις περισσότερες περιπτώσεις.
Αλλά στη Χαβάη, κάτι διαφορετικό συνέβαινε. Το hotspot δεν ψύχθηκε. Αντίθετα, ο μανδύας κάτω του φαίνεται να διατήρησε — ή ακόμη και να αύξησε — τη θερμοκρασία του. Πώς είναι δυνατόν;
Οι δύο υπερτάσεις θερμότητας που αλλάζουν την εικόνα
Η απάντηση βρίσκεται σε δύο «ανυψώσεις» του μανδύα — που ονομάζονται plumes. Αντί για ένα απλό σημείο θερμότητας, ο πολύ θερμός μανδύας κάτω από τη Χαβάη φαίνεται να αποτελείται από δύο περιοχές που ανυψώνονται από τα βάθη της Γης. Αυτές οι υπερτάσεις ενεργούν σαν καυστήρες που συνεχίζουν να θερμαίνουν την περιοχή.
Αυτό εξηγεί γιατί τα ηφαίστεια της Χαβάης είναι τόσο ισχυρά και γιατί κάποια από αυτά (σαν το Mauna Kea) έφτασαν σε εντυπωσιακά μεγάλα μεγέθη. Δεν έχουν αποδυναμωθεί τόσο όσο ήθελαν οι γεωλόγοι. Η περιοχή κάτω τους παραμένει σε κατάσταση υψηλής ενέργειας, τροφοδοτώντας ηφαίστεια που δραστηριοποιούνται για εκατομμύρια χρόνια.
Πώς το θέρμι του μανδύα ανιζώνει τον πλανήτη
Μπορεί να ακούγεται σαν ένα τοπικό γεωλογικό φαινόμενο, αλλά η ανακάλυψη αυτή έχει ευρύτερες συνέπειες. Ο μανδύας της Γης είναι δυναμικό σύστημα που δεν λειτουργεί με τις απλές εξισώσεις που κάποτε εκτιμούσαν οι επιστήμονες. Υπάρχουν περιοχές που παραμένουν έντονα θερμές για διάρκειες που δεν συμφωνούν με την αναμενόμενη εξέλιξη του πλανήτη.
Τα ηφαίστεια της Χαβάης είναι ένα παράδειγμα αυτού. Αλλά δεν είναι το μόνο. Άλλα hotspots του κόσμου — στο Yellowstone, στην Ισλανδία, σε άλλες τοποθεσίες — μπορεί να ακολουθούν παρόμοια πρότυπα. Η θερμοκρασία και η κίνηση του μανδύα είναι πολύ πιο περίπλοκες από ό,τι δοξάσθησαν ως τώρα.
Επιπλέον, αυτή η έρευνα δείχνει ότι το εσωτερικό της Γης συνεχίζει να κρύβει μυστήρια. Η θερμότητα που υπάρχει στον μανδύα δεν έρχεται μόνο από τη σταδιακή ψύξη του πλανήτη από τότε που σχηματίστηκε. Υπάρχουν άλλες πηγές ενέργειας που δεν καταλαβαίνουμε πλήρως ακόμη.
Η άποψή μας στο TechNoid
Παρακολουθούμε ερευνητικά ευρήματα αυτού του τύπου γιατί αποκαλύπτουν κάτι κρίσιμο: ο πλανήτης δεν είναι στατικό σύστημα. Οι δυνάμεις που εργάζονται κάτω από τα πόδια μας είναι εξαιρετικά ενεργές, αρχαίες και σε πολλές περιπτώσεις εξακολουθούν να κυβερνούν τη γεωλογία του κόσμου. Αν θέλουμε να κατανοήσουμε τα ηφαίστεια, τους σεισμούς και τα μοτίβα κατανομής των ηπείρων, πρέπει να διαθέσουμε χρόνο και πόρους σε βαθύτερη έρευνα του μανδύα.
Τα ηφαίστεια της Χαβάης δεν είναι εξαιρέσεις που δεν ταιριάζουν στο μοντέλο. Είναι παραδείγματα που μας δείχνουν ότι το μοντέλό μας ήταν ελλιπές. Αυτό δεν είναι αποτυχία της επιστήμης — είναι ακριβώς πώς λειτουργεί η ανακάλυψη.
Τι είναι ακριβώς ένα hotspot ηφαιστείου;
Είναι ένα σταθερό σημείο του θερμού μανδύα κάτω από τη φλοιό της Γης. Καθώς οι τεκτονικές πλάκες κινούνται πάνω από αυτό, δημιουργούν μια σειρά ηφαιστείων που συμπίπτουν με την κίνηση της πλάκας.
Γιατί είναι το Kīlauea ακόμη τόσο ενεργό;
Επειδή βρίσκεται απευθείας πάνω από το hotspot της Χαβάης, που παραμένει σε υψηλή θερμοκρασία λόγω των δύο υπερτάσεων μανδύα (plumes) που ανυψώνονται από τα βάθη της Γης.
Πόσο παλιά είναι τα νησιά της Χαβάης;
Το νησί του Χαβάι, όπου βρίσκεται το Kīlauea, έχει ηλικία μερικά εκατομμύρια χρόνια. Τα αρχαιότερα νησιά της αλυσίδας είναι πολλές δεκάδες εκατομμυρίων ετών παλιά.
Μπορούν άλλα ηφαίστεια να έχουν τα ίδια χαρακτηριστικά;
Ναι, πολλά άλλα hotspots στον κόσμο (Yellowstone, Ισλανδία, κ.ά.) μπορεί να ακολουθούν παρόμοια πρότυπα θερμότητας.
Ποια θερμότητα θερμαίνει το hotspot αν δεν είναι η ψύξη του πλανήτη;
Αυτό είναι ακόμη ένα ανοιχτό ερώτημα. Υπάρχουν υποψίες για ραδιενεργή ενέργεια και άλλες διαδικασίες βαθύ μανδύα, αλλά δεν κατανοούμε ακόμη πλήρως τους μηχανισμούς.
Θα μπορούσε αυτή η θερμότητα να επηρεάσει το κλίμα;
Άμεσα όχι, γιατί οι εκπομπές που σχετίζονται με hotspots είναι ελάχιστες σε σύγκριση με τη συνολική δραστηριότητα της Γης. Όμως μια μεγάλη ηφαιστειακή έκρηξη θα μπορούσε να επηρεάσει τοπικά την ατμόσφαιρα.
Υπάρχουν άλλα hotspots με παρόμοια δυναμική;
Ναι, το Yellowstone, η Ισλανδία και άλλες περιοχές εμφανίζουν ενδείξεις παρόμοιων συστημάτων θερμότητας και ηφαιστειακής δραστηριότητας στη διάρκεια του χρόνου.
