Η διαρκής εξάρτηση από AI chatbots φαίνεται να μειώνει τη δυνατότητα για κριτική σκέψη, σύμφωνα με νέα μελέτη του MIT, όπως αναφέρει το The Guardian. Σε ένα πείραμα διάρκειας τεσσάρων εβδομάδων, 67 συμμετέχοντες κλήθηκαν να αξιολογήσουν ζευγάρια τίτλων ειδήσεων και εικόνων, με ή χωρίς τη βοήθεια AI, προσπαθώντας να διακρίνουν τα αληθινά από τα πλαστά.
Εργαλεία AI όπως το Claude και το ChatGPT αποδείχθηκαν χρήσιμα στην αναγνώριση των ψευδών ειδήσεων. Στο πείραμα χρησιμοποιήθηκε η τεχνολογία GPT-4o ενσωματωμένη στη Google search, η οποία δεν παρείχε άμεσες απαντήσεις αλλά καθοδήγησε τους χρήστες να εξετάσουν συγκεκριμένα στοιχεία. Για παράδειγμα, παρότρυνε έναν συμμετέχοντα να ελέγξει προσεκτικά ένα αστυνομικό σήμα σε φωτογραφία, το οποίο αποδείχθηκε ψευδές.
Τα αποτελέσματα της μελέτης παρουσιάζουν μια ενδιαφέρουσα αντίφαση: με τη βοήθεια της AI, οι συμμετέχοντες εμφάνισαν 21% περισσότερες πιθανότητες να δώσουν σωστές απαντήσεις. Όταν, όμως, κλήθηκαν να αξιολογήσουν ανεξάρτητα τις πληροφορίες, η απόδοσή τους μειώθηκε κατά 15,3% μέσα σε μόνο τέσσερις εβδομάδες. Δηλαδή, η AI μπορεί να διευκολύνει την εύρεση της σωστής απάντησης, αλλά δεν ενισχύει την ανεξάρτητη σκέψη. Ενδεικτικά, περίπου το 25% των συμμετεχόντων πίστευε ότι οι ικανότητές τους είχαν βελτιωθεί, ενώ στην πραγματικότητα είχαν επιδεινωθεί.
Ο Anku Rani, υποψήφιος διδάκτορας στο MIT και ένας από τους συγγραφείς της έρευνας, επισημαίνει ότι η αίσθηση βελτίωσης μέσω της χρήσης AI μπορεί να είναι παραπλανητική. Παρά το γεγονός ότι οι χρήστες μπορεί να αισθάνονται πιο αποτελεσματικοί, οι πραγματικές επιδόσεις τους δεν αντικατοπτρίζουν αυτήν την αίσθηση.
Ο σχεδιασμός των AI συστημάτων φαίνεται επίσης να έχει σημασία. Συμμετέχοντες που χρησιμοποιούσαν περισσότερο καθοδηγητικά συστήματα ανέφεραν ότι «συμφωνούσαν διότι ακουγόταν αξιόπιστο». Αντίθετα, τα συστήματα που υποδείκνυαν ανοιχτές, διερευνητικές ερωτήσεις φαίνεται να ενισχύουν περισσότερο την κριτική σκέψη.
Αυτό το φαινόμενο δεν είναι κάτι νέο. Εργαλεία όπως οι αριθμομηχανές και τα GPS έχουν ήδη μειώσει τις ικανότητες νοητικής αριθμητικής και πλοήγησης. Μια έρευνα του Lancet (2025) διαπίστωσε ότι γιατροί που στηρίχθηκαν σε AI για την ανίχνευση καρκίνου είχαν χειρότερες επιδόσεις χωρίς τη βοήθειά του, ενώ πρόσφατα ένας νευροεπιστήμονας του Possibility Institute προειδοποίησε ότι η υπερβολική εξάρτηση από την AI μπορεί να υπονομεύσει τις αμυντικές ικανότητες του εγκεφάλου απέναντι στην άνοια.
Η μελέτη επικεντρώθηκε κυρίως σε συμμετέχοντες από τις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο, και οι συγγραφείς αναγνωρίζουν ότι ένα πιο ποικιλόμορφο δείγμα θα μπορούσε να προσφέρει διαφορετική προοπτική. Τα ευρήματα αφορούν ιδιαίτερα την εκπαίδευση, αλλά και κάθε χρήστη που αντιμετωπίζει καθημερινά αμφισβητήσιμες πληροφορίες στο διαδίκτυο. Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι είναι καθοριστικό τα εργαλεία AI να σχεδιάζονται με γνώμονα την ενίσχυση της κριτικής σκέψης, αποφεύγοντας τη δημιουργία γνωστικής εξάρτησης.
## Η άποψη του TechNoid.gr
Η συγκεκριμένη έρευνα θέτει σε προβληματισμό τη σχέση μας με την AI και την αιχμή στην οποία βρίσκεται η τεχνολογία σήμερα. Η ικανότητα κριτικής σκέψης είναι θεμελιώδης για την ενημέρωση και τη λήψη αποφάσεων, ιδίως σε έναν κόσμο γεμάτο παραπληροφόρηση. Είναι επιτακτική ανάγκη τα εργαλεία που αναπτύσσονται να στοχεύουν στο να ενισχύσουν αυτές τις ικανότητες, αντί να τις υπονομεύουν. Αν η τάση αυτή συνεχιστεί, ίσως οι χρήστες πρέπει να προσέξουν πόσο στρατηγικά χρησιμοποιούν την AI στην καθημερινότητά τους, διατηρώντας την ικανότητα αυτονομίας στη σκέψη.
